Alkany
Z Wikipedii
Alkany, węglowodory nasycone - organiczne związki chemiczne zbudowane wyłącznie z atomów węgla i wodoru, przy czym atomy węgla połączone są ze sobą wiązaniami pojedynczymi.
Ogólny wzór sumaryczny alkanów to CnH2n+2. Grupa alkanów uszeregowana według długości łańcucha węglowego stanowi szereg homologiczny alkanów.
Spis treści |
[edytuj] Właściwości
Alkany są słabo rozpuszczalne w wodzie (rozpuszczalność rzędu kilkudziesięciu miligramów na litr), rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych. Alkany są mało reaktywne ze względu na trwałość wiązań C-C i C-H. Alkany o budowie cyklicznej (cykloalkany) mają własności podobne do alkanów niecyklicznych, jedynie cyklopropan i cyklobutan są nietrwałe z powodu silnych naprężeń w małych pierścieniach tych związków.
[edytuj] Najważniejsze reakcje
Nazwa węglowodory nasycone wynika z faktu pełnego wysycenia atomów węgla wiązaniami pojedynczymi, co odróżnia je od węglowodorów nienasyconych, posiadających wiązania podwójne i/lub potrójne.
Ze względu na dużą trwałość pojedynczych wiązań C-C i C-H alkany są mało reaktywnymi związkami chemicznymi, a reakcje z ich udziałem wymagają drastycznych warunków (wysoka temperatura i ciśnienie). Generalnie wyróżnia się cztery typy reakcji, którym ulegają alkany:
-
- spalanie całkowite – produkty spalania to dwutlenek węgla i para wodna (woda); na przykładzie butanu:
- 2 C4H10 + 13 O2 → 8 CO2 + 10 H2O
-
- półspalanie – produkty spalania to tlenek węgla i para wodna (woda); na przykładzie etanu:
- 2 C2H6 + 5 O2 → 4 CO + 6 H2O
-
- spalanie niecałkowite – produkty spalania to para wodna (woda), sadza (węgiel); na przykładzie metanu:
- CH4 + O2 → C + 2 H2O
- halogenowanie wolnorodnikowe, w której otrzymuje się mieszaninę różnych izomerów halogenopochodnych.
- substytucja (reakcja charakterystyczna) - powstają dzięki niej pochodne alkanów np.
- CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl - reakcja metanu z chlorem, w wyniku której powstaje chlorometan i chlorowodór
- piroliza prowadząca do zmniejszenia długości łańcuchów węgla w cząsteczkach oraz do ich izomeryzacji. Reakcje te mają duże znaczenie praktyczne przy produkcji paliw ciekłych (→ kraking, reforming).
[edytuj] Rodzaje łańcuchów alkanów
Łańcuchy węglowe alkanów mogą być:
- Proste
- Rozgałęzione
[edytuj] Nazewnictwo alkanów
Nazwa alkanu składa się z trzech części: przedrostka, rdzenia i przyrostka.
- przedrostek - lokant podstawnika
- rdzeń - liczba atomów węgla w łańcuchu głównym.
- przyrostek - właściwy dla danego szeregu homologicznego. Dla alkanów jest to "-an"
Etapy nazywania alkanu
- Wyszukanie macierzystego związku.
- Znajdź najdłuższy łańcuch węglowy.
- Jeżeli dwa różne łańcuchy mają identyczną długość, wybierz ten w którym jest więcej rozgałęzień.
- Numeracja w łańcuchu głównym:
- Numerujemy od końca najbliższemu pierwszemu rozgałęzieniu.
- Jeżeli rozgałęzienia występują w równej długości od końców to numerujemy od końca bliższego drugiemu rozgałęzieniu.
- Określenie i numeracja podstawników:
- Każdy podstawnik oznaczamy zgodnie z miejscem przyłączenia do łańcucha głównego.
- Jeżeli do danego atomu węgla są przyłączone dwa lub więcej podstawników to przypisujemy im tą samą cyfrę.
- Zapis nazwy związku
Przykład: 2,2-dimetylobutan
- "2,2" - lokanty podstawników. Dwa podstawniki są przy tym samym węglu, dlatego przypisujemy im tą samą cyfrę
- "di" - ilość podstawników danego rodzaju przy konkretnym węglu ("di-", "tri-", "tetra-")
- "metylo" - nazwa podstawników. W tym wypadku są to grupy metylowe
- "butan" - nazwa alkanu, który ma tyle samo atomów węgla ile łańcuch główny
[edytuj] Przykładowe nazwy alkanów
| l.p. | Nazwa alkanu | l.p. | Nazwa alkanu | l.p. | Nazwa alkanu | l.p. | Nazwa alkanu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | metan | 26 | heksakozan | 51 | henpentakontan | 76 | heksaheptakontan |
| 2 | etan | 27 | heptakozan | 52 | do pentakontan | 77 | heptaheptakontan |
| 3 | propan | 28 | oktakozan | 53 | tripentakontan | 78 | oktaheptakontan |
| 4 | butan | 29 | nonakozan | 54 | tetrapentakontan | 79 | nonaheptakontan |
| 5 | pentan | 30 | triakontan | 55 | pentapentakontan | 80 | oktakontan |
| 6 | heksan | 31 | hentriakontan | 56 | heksapentakontan | 81 | henoktakontan |
| 7 | heptan | 32 | dotriakontan | 57 | heptapentakontan | 82 | dooktakontan |
| 8 | oktan | 33 | tritriakontan | 58 | oktapentakontan | 83 | trioktakontan |
| 9 | nonan | 34 | tetratriakontan | 59 | nonapentakontan | 84 | tetraoktakontan |
| 10 | dekan | 35 | pentatriakontan | 60 | hexakontan | 85 | pentaoktakontan |
| 11 | undekan | 36 | heksatriakontan | 61 | henhexakontan | 86 | heksaoktakontan |
| 12 | dodekan | 37 | heptatriakontan | 62 | dohexakontan | 87 | heptaoktakontan |
| 13 | tridekan | 38 | oktatriakontan | 63 | trihexakontan | 88 | oktaoktakontan |
| 14 | tetradekan | 39 | nonatriakontan | 64 | tetrahexakontan | 89 | nonaoktakontan |
| 15 | pentadekan | 40 | tetrakontan | 65 | pentahexakontan | 90 | nonakontan |
| 16 | heksadekan | 41 | hentetrakontan | 66 | heksahexakontan | 91 | hennonakontan |
| 17 | heptadekan | 42 | dotetrakontan | 67 | heptahexakontan | 92 | dononakontan |
| 18 | oktadekan | 43 | tritetrakontan | 68 | oktahexakontan | 93 | trinonakontan |
| 19 | nonadekan | 44 | tetratetrakontan | 69 | nonahexakontan | 94 | tetranonakontan |
| 20 | eikozan | 45 | pentatetrakontan | 70 | heptakontan | 95 | pentanonakontan |
| 21 | henejkozan | 46 | heksatetrakontan | 71 | henheptakontan | 96 | heksanonakontan |
| 22 | dokozan | 47 | heptatetrakontan | 72 | doheptakontan | 97 | heptanonakontan |
| 23 | trikozan | 48 | oktatetrakontan | 73 | triheptakontan | 98 | oktanonakontan |
| 24 | tetrakozan | 49 | nonatetrakontan | 74 | tetraheptakontan | 99 | nonanonakontan |
| 25 | pentakozan | 50 | pentakontan | 75 | pentaheptakontan | 100 | hektan |
[edytuj] Ciekawostki
Alkany niegdyś określano jako "Parum Affinis" co oznacza, słabo reaktywne. Powodem jest niska ilość właściwości chemicznych alkanów.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
|||||
| ONZ: Izrael najpierw ewakuował Palestyńczyków, a potem ich ostrzelał |
|
Przynajmniej 30 Palestyńczyków zginęło w Strefie Gazy w ostrzale domu, do którego zostali wcześniej ewakuowani przez izraelskich żołnierzy - wynika z raportu ONZ.
|
| "Nie myślałem, że minister się tak prostytuuje" |
|
Posłanka PiS Grażyna Gęsicka, wzywając rząd do odpowiedzialności za niewykorzystanie funduszy unijnych manipuluje opinią publiczną - ocenił w TVN24 poseł PO Janusz Palikot.
|
| Wypadek na drodze Wrocław-Legnica |
|
Jedna osoba została ranna w wyniku wypadku, do którego doszło w piątek wieczorem niedaleko miejscowości Mazurowice (Dolnośląskie). Droga krajowa nr 94 Wrocław - Legnica została całkowicie zablokowana.
|
| Omar Faris: Niech Izrael opuści nasze ziemie |
|
- Niech Izrael opuści nasze ziemie, a gwarantujemy, że ani jedna rakieta nie spadnie na ich ziemie - mówił przewodniczący Palestyńskiej Koalicji na rzecz Prawa do Powrotu Omar Faris, gość CZATerii w INTERIA.PL.
|
| Juszczenko: Konflikt gazowy był zaplanowany |
|
Ukraina pozwoli rosyjskim obserwatorom na wjazd na jej terytorium w celu nadzorowania tranzytu rosyjskiego gazu do Europy - poinformował prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko po spotkaniu z czeskim premierem Mirkiem Topolankiem w Kijowie.
|